rhaff1998rhaff
[?cf. Hen Uchel Alm. reif, H. S. ráp (> S. rope)]
eb. (bach. rhaffan1, rhaffen) ll. rhaffau.
1. Cortyn trwchus cryf wedi ei wneud o geinciau o gotwm, cywarch, gwifrau, &c., wedi eu cyfrodeddu ynghyd, tamaid hirgul o ddefnydd tebyg i raff neu i’w ddefnyddio fel rhaff, cortyn, llinyn, lein (bysgota), cêbl; rhaff ac ynddi gwlwm rhedeg a ddefnyddir i grogi dyn, cebystr:
rope, cord, string, (fishing-)line, cable; (hangman’s) noose, halter.
13g. LlI 93, Raff bleu (LlB 96, raff vlew) deudec keuelyn.
13g. LTWL 223, nisi in ludo qui dicitur guarae rafan.
13g. Brut B 139, tynnv a gwnaethant a raffev attadvnt y mevn ef.
14g. BT (RB) 238, wedy bwrw raff drwy fenestyr y twr allann a disgynnv ar hyt y raf.
14g. GDG³ 178, Och i’r cloc yn ochr y clawdd / Du ei ffriw a’m deffroawdd. / Difwyn fo’i ben a’i dafod / A’i ddwy raff iddo a’i rod.
c. 1400 R 129139-41, kawldrm hokys llan crockys [diwyg.] crocker rth raff.
c. 1400 CHDd² 56-7, Ki kynneuodic ar vrathu dynyon … y rwymaw a dylyir wrth droet y arglwyd a raff o dwy rychwant.
15g. GLGC 500, a’i theirhwyl yn dri thoryn, / a’i rhaffau oll fal rhyw ffyn.
1547 WS, raff A rope.
1567 LlGG (Sall) 2a, Drylliwn ei rhwymae hwy, a’ bwriwn ei rraffeu y wrthym.
1588 Jos ii. 15, hi [Rahab] ai gollyngodd hwynt i wared wrth raff drwy y ffenestr.
1632 D, Rhâff, Funis, restis.
c. 1762-79 W. Williams: P 107, yna’r Helwyr a ddyfeisiant faglu ei draed ef [eliffant gwyllt] a rhaffau mawrion.
1803 P d.g. Rhâf, Rhafan.
Ar lafar yn gyff.
2. a (enghrau. tros. a ffig.:
transf. and fig. exx.).
14g. OBWV 75, Myfi, fun fwyfwy fonedd, / Echdoe a fûm uwch dy fedd / Yn gollwng deigr llideigrbraff / Ar hyd yr wyneb yn rhaff [marwnad Lleucu Llwyd gan Lywelyn Goch ap Meurig Hen].
15g. DE 41, duw a aurawdd y darren / ar vlaen gwallt hir velyn gwen / au llvn val y vaillonen / a rhaffau aur ar ei phen.
16g. GILlV 33, Yr hwn [gwaed] ollyngir yn rhaff / Gwers oerbrudd ar groes hirbraff.
1545 CM 1 541, [y] poerion ynn diueru yn hraffe allan or gennav.
1618 J. Salisbury: EH 256, rhyddau’r enaid honno, oddiwrth glymmæ, a rhaffeu pechod, oeddent yn ei rhwymo.
1621 E. Prys: Ps 2b, A chan y dwfr a red yn rhaff.
1630 YDd 296, deisyfiadau ein eneidiau yn ymddylifo trwy ffydd a’r Yspryd glân, megis trwy raffau cariad nes-nes at ei Sancteiddrwydd ef.
1768 Twm o’r Nant: CTh 33, Mi dd’wedwn raff o gelwydd wrthi.
1778 J. Hughes: BB 155, Nid yw ’r efengyl râff o draethod, / I blant ofer ar flaen tafod.
Ar lafar, ‘’Odd y glaw yn dod lawr yn raffa’, GTN 680.
b (mewn ymad. megis cael digon o raff, rhoi gormod o raff, &c.). Rhyddid, penrhyddid, cyfle:
freedom, licence, scope.
1757 ML i. 467, Cewch yr hanes ryw dro, nid hwyrach yr ymgrŷg rhai o honynt pei caent ddigon o râff.
18-19g. Llr C 50 295, Welsh idioms, Silurian … Rhoi rhaff iddei feddyliau, ei anwydau, ei chwantau, &c.
1894 D. Owen: GT 76, gall y gynulleidfa ro’i [sic] rhâff i’w theimlad drwy guro traed a dwylaw.
Ar lafar.
Cfn.:
rhaff (yr) angor: anchor-rope, cable, also fig.
14g. GDG³ 13, Da fydd plethiad mad y môr—a’i hirwlych / I herwlong raff angor.
16g. (LlEG) Mos 158 573a, treulior [sic] hraffer angore yn yr hawses.
1547 WS, raff ancor Cable.
1632 D, Rhâff angor, Rudens.
1658 R. Vaughan: PS 210, Gobaith a wna galon gadarngref. Y mae yn rhaff angor iddi ar ddrygcin.
1771 W d.g. Cable, or cable-rope.
Ar lafar ym Môn, am raff ‘yn cysylltu rhaff arall a ddeuai o ben rhwyd … wrth angor allan yn y môr’, B xxv. 54.
rhaff allan: rope attached to the furthest point of a salmon-net.
Ar lafar ymhlith pysgotwyr y glannau, B xxv. 54.
rhaff flaen: foresheet.
rhaff flew: hair rope.
13g. LlI 93, Raff bleu [sic].
13g. LTWL 152, Raf welew.
14g. LlB 96, raff vlew.
rhaff gerdded: narrow (straw or rush) rope pulled along the length of a haystack to secure the top.
1913.
Ar lafar yn y Gogledd, WVBD 457, B iii. 207, LlLlM 101.
rhaff groes: straw or rush rope pulled across the width of a haystack to secure the top.
Ar lafar ym Mhenllyn, B iii. 207.
rhaff ddirwyn: pulley.
1604-7 TW (Pen 228) d.g. Axiculus, Modiolus … Modiolus Erogatorius.
rhaff lan: shore-rope.
Ar lafar ymhlith pysgotwyr y glannau am ‘y rhaff a gysylltir wrth y pen hwnnw o’r rhwyd a fwrir i’r dŵr gyntaf ac a ddelir gan bysgotwr yn sefyll ar y lan’, B xxv. 54.
rhaff wair: straw or hay rope.
15g. GLGC 228, Gwisgen’ am droed ac esgair / ar eu ffo, gwn, raffau gwair.
Ar lafar yn Arfon, WVBD 457.
rhaff wellt: straw or hay rope, also fig.
1653 MLl i. 193, nid yw rhesymau genau ond rhaffau gwêllt.
Ar lafar yn Arfon, WVBD 457.
rhaff hir: a hundred-yard-long rope attached to the seat of a fishing boat.
Ar lafar ymhlith pysgotwyr afon Conwy, B xxv. 54, J. G. Jenkins: NC 254.
rhaff lwyf: elm-bark rope.
13g. LlI 93.
13g. LTWL 152.
13g. LTWL 152.
14g. LlB 97.
rhaffau men: cart-ropes.
1588 Eseia v. 18.
1630 R. Llwyd: LlH 315.
17g. Huw Morus: EC ii. 150.
rhaff o arlleg: bunch, rope, or string of garlic.
1617 Minsheu 57a d.g. a Bunch of Garlicke.
1632 D d.g. Restis.
rhaff o baderau: string of beads, rosary.
1764 Dewi Nantbrân: CB 78, yn wastad ar ddechreu rhâff o Baderau dywedwch … un Credo, un Pater, a thri Ave.
rhaff o wynwyn: rope or string of onions.
1632 D d.g. Restis.
[1783] W d.g. A rope of onions.
rhaff benbawd: rope made by twisting hay or straw round the thumb, thumb-rope.
Ar lafar gynt ym Môn, rhaff bembawd.
rhaff y pwll: pit-rope.
1909.
Ar lafar yn ardaloedd pyllau glo’r De, B viii. 220.
rhaff rawn: rope made from the hair of horses or cattle.
1761 ML ii. 356, Pe’i bawn i o fywn hyd pigfforch a rhaff rawn atto, mi a awn i gyfarch gwell i’r Periglor.
Ar lafar gynt ym Meir., B xiv. 293.
rhaff risg: bark rope.
15g. LTWL 490.
16g. (c. 1621) CRC 162, Roedd wr or bermo / a rhaffe rhisg gantho.
rhaff sgipio: skipping-rope.
rhaff deircainc: threefold cord, three-ply rope.
1588 Pr iv. 12.
1714 D. Lewys: CN 8.
18g. Hop M 313.
rhaffau traws: straw or rush ropes pulled across the width of a haystack to secure the top.
1923.
Ar lafar gynt yn y Gogledd, WVBD 457.
rhaff uchel: (high) tightrope, high wire.
fel (tynnu) rhaff trwy dwll: easily.
Gw. hefyd rheffyn.